مجله سینما(٣)

دانلود و خرید نرم افزار - گروه نرم افزاری کیا | نرم افزار رایگان Sign up to Teobux today!

مجله سینما(٣)

نویسنده : مهدی - ساعت ۱٠:٥٠ ‎ق.ظ روز ۱٤ مهر ۱۳۸٩

مجله سینما(٣)

بخش اول : سینمای ایران

سخن هفته - همه سینما در اکران نیست

نقد فیلم - نقد فیلم مختار نامه

مصاحبه - گفتگو با محمد رضا فروتن

اخبار - 3 خبر از سینمای ایران و جدول فروش فیلم ها

حاشیه سینما -سکانس‌هایی که از «کارناوال مرگ» حذف شد

گالری - عکس های از محمد رضا فروتن

همه سینما در اکران نیست

سینمای ایران و سینمای اکران

نزدیک به یک دهه است که انتقادها از آن‌چه «سیر نزولی سینمای ایران» خوانده می‌شود تشدید شده است. این دوره کم‌وبیش هم‌اندازه زمانی است که سازوکار اکران عمومی تغییر کرده و دیگر مانند دوره پیش از آن - یا به اندازه آن دوران - ساخته شدن فیلمی لزومأ به معنای تضمین نمایش عمومی آن نیست. در این سال‌ها، اتفاقأ به نظر نگارنده سینمای ایران نه تنها نزول نکرده بلکه خیلی هم رشد کرده و تجربه‌های نو در روایت و زیبایی‌شناسی فیلم‌ها بسیار بیش‌تر از گذشته است، اما همین مناسبات پخش و اکران باعث شده چنین نتیجه‌گیری شود که سینمای ایران نزول کرده، افت کرده، در حال نابودی است، ابتذال از سر تا پایش می‌ریزد، همه در حال لودگی‌اند و از این جور حرف‌ها و تعبیرها و توصیف‌ها...
در سینمای گلخانه‌ای دهه 1360 فیلم‌ها در شرایطی کنترل‌شده تولید می‌شدند و وقتی پروانه نمایش می‌گرفتند ابتدا در جشنواره فیلم فجر نمایش داده می‌شدند و بعد به طور خودکار در جدول سالانه اکران قرار می‌گرفتند. پیش از شروع هر سال، سازندگان فیلم‌ها می‌دانستند فیلم‌شان دقیقأ در چه تاریخی و در کدام سینماها تا کی نمایش داده می‌شود. به جز تک‌وتوک فیلم‌هایی که یا به دلیل محتوایشان یا به دلیل ضعف تکنیکی اجازه نمایش نمی‌گرفتند، بقیه فیلم‌ها رنگ پرده را می‌دیدند. این وضعیت تقریبأ تا میانه دهه بعد هم ادامه داشت. بنابراین در آن دوره ظاهر و باطن سینمای ایران، خوب و بدش همانی بود که روی پرده می‌رفت. بین سینمای ایران و سینمای اکران فاصله و تفاوت چندانی نبود.
از هنگامی که شرط نمایش در جشنواره برای اکران حذف شد، به‌تدریج نسبت سینمای ایران با سینمای اکران هم دگرگون شد. و حالا تقریبأ با هم بیگانه شده‌اند. البته نفس برداشته شدن شرط جابرانه «اکران به شرط جشنواره» نه تنها بد نیست که خیلی هم خوب است، اما به هر حال وضعیت فعلی عارضه جانبی چنین تصمیمی است که همراه با عوامل مختلف دیگری خلق شده است. اوضاع اجتماعی و فرهنگی عوض شده، ماهواره و اینترنت از آسمان می‌بارد، شبکه نمایش خانگی بسیار فعال شده و خیلی چیزها نسبت به دو دهه قبلش فرق کرده. کاسب هم دنبال کاسبی و سود بیش‌تر است حتی با شعارهای فرهنگی. وقتی امکانات نمایش اکران عمومی در مقایسه با عرضه محدود باشد، متصدیان بازار طبیعتأ کالایی را که خواستار بیش‌تری دارد و به‌اصطلاح بازاریان شریف و گرامی «شیرین‌تر» است در طـَبَق جلوی بساط‌شان می‌گذارند. اهل تولید هم نگاهی به همین بساط می‌کنند و چیزهایی می‌سازند که با ذائقه این بازار تناسب داشته باشد. از سوی دیگر در همین دهه اخیر نسلی تشنه کار پا به عرصه اجتماع گذاشته و هم‌زمان، تکنولوژی راه تولید را برایش هموار کرده است. خلاصه این که:
- اوضاع اجتماعی و فرهنگی (و در نتیجه تقاضاهای جامعه) عوض شده؛
- معیارهای نظارتی بر صنعت سرگرمی، در حد نسوختن سیخ و کباب، نرم‌تر شده و مانند دو دهه پیش سخت‌گیری نمی‌کند؛
- نیروی انسانی افزایش پیدا کرده؛
- به دلایل تکنولوژیک، تولید آسان‌تر شده و رشد کرده؛
- اما به امکانات نمایش (سالن سینما) هم‌پای رشد تولید افزوده نشده؛

در نتیجه صاحبان اکران، به طور طبیعی طاقچه‌بالا می‌گذارند و با توجه به گستردگی عرضه، کالاهایی را در بساط‌شان می‌گذارند که خواهان بیش‌تری داشته باشند.
این طوری شده که از یک دهه پیش، در صنعت سرگرمی ایران «دوران عامه‌پسند» آغاز و اینک حاکم شده است. با این حال چه بسیار فیلم‌های خوبی که در همین یک دهه، توسط بخش جدی و خوش‌فکر و نوآور همین نیروی انسانی جوانی که به عرصه اجتماع پا گذاشته ساخته شده و امکان نمایش نداشته است؛ قطعأ بیش از دو دهه گذشته، کسبه محترم آن را مناسب بساط محدودشان نمی‌دانند و فقط گاهی، برخی از آن‌ها را توی حیاط پشتی جلوی مشتری می‌ریزند. در شهریور پارسال ماهنامه فیلم ویژه‌نامه‌ای به مناسبت روز ملی سینما منتشر کرده که در آن دویست فیلم ایرانی نمایش‌داده‌نشده یک دهه قبل فهرست شده بود. پس از انتشار آن شماره معلوم شد تعداد این گونه فیلم‌ها حتی کمی بیش‌تر از این رقم است. فیلم‌های دیگری هم در همین یک سال اخیر به این فهرست اضافه شده‌اند. فارغ از این که این فیلم‌ها اگر نمایش داده شوند چه‌قدر تماشاگر دارند، یا فیلم‌های خوش‌ساختی هستند یا نه، به هر حال تردیدی نیست که بسیاری از آن‌ها متعلق به بخش جدی و فرهنگی‌تر این سینما هستند. تصورش را بکنید که اگر به جای فیلم‌های کنونی اکران، فقط فیلم‌هایی از آن فهرست روی پرده می‌آمد (خون خودتان را کثیف نکنید، فقط فرض کنید)، یا اگر تعدادی از فیلم‌های آن فهرست به فیلم‌های روی پرده اضافه (و طبعأ تعدادی از فیلم‌های اکران کنونی حذف) می‌شد، کیفیت اکران از صددرصد تا چنددرصد تغییر می‌کرد. در حال حاضر قضاوت عمومی درباره سینمای ایران بر اساس فیلم‌هایی انجام می‌شود که روی پرده می‌آید، اما همه سینمای ایران، همین سینمای اکران نیست. خیلی با هم فرق دارند. راه چاره برای نزدیک‌تر کردن این دو که حکایت دیگری است پُر از آب چشم.

مأخذ: روزنامه شرق، شماره 1055، دوشنبه 15 شهریور 1389